Сучасная беларуская літаратурная мова дыферэнцыюецца ў адпаведнасці з тым, якія сферы культурнага жыцця і грамадскай дзейнасці народа яна абслугоўвае: мова мастацкай літаратуры або справаводства, навуковая або публіцыстычная мова, гутарковая. Літаратурная мова – гэта ўнармаваная, агульнапрынятая і абавязковая для ўсіх членаў грамадства мова, вышэйшая і ўзорная форма нацыянальнай мовы. Яна мае разгалінаваную сістэму стыляў. Адметныя рысы літаратурнай мовы наступныя: наддыялектнасць, поліфункцыянальнасць, нарматыўная апрацаванасць, кадыфікаванасць (замацаванне ў слоўніках), наяўнасць вуснай і пісьмовай разнавіднасці, стылістычная дыферэнцыяцыя. Таксама сучасная мова мае і тэрытарыяльную дыферэнцыяцыю: гэта дыялекты. Дыялектная мова – гэта сукупнасць мясцовых гаворак Беларусі. На дадзеным этапе не развіваецца. Асноўны масіў беларускіх гаворак ствараюць 2 буйныя дыялекты: паўночна-ўсходні (віцебскія, усходне-магілёўскія і полацка-мінскія гаворкі: буряк, збожжа) і паўднёва-заходні (гродзенска-наваградскія, слуцкія, мазырскія (усходне-палескія) гаворкі: збож'е). Паміж гэтымі двума дыялектамі месцяцца сярэднебеларускія гаворкі, якія часам называюць трэцім дыялектам. Асобна вылучаецца заходне-палеская група: некаторыя навукоўцы схільныя лічыць яе адасобленай палескай мовай.