Скачать с сервера
Асноўныя гістарычныя пласты лексікі:
1. Спрадвечная
– Індаеўрапейская (IV т. да Н.Х.: брат, госць, бяроза, імя, дом). Бел. “дом” – ст.-інд. damos, авесц. dam-, гр. δομος , арам. tun, лац. domus, прасл. domъ, ст.-сл. домъ, укр. дім, рус. дом, балг. домът, с.-х. дом, п. dom, ч. dům.
– Агульнаславянская (ІІ т. да Н.Х.: звер, малы)
– Агульнаўсходнеславянская (бацька, бондар)
2. Перыяду беларускай народнасці (14-18 ст.)
– Суфіксальны спосаб утварэння: валатоўка
– Адаптацыя стараславянізмаў: зело → вельмі, розум, чэрава, чало
– Пераасэнсаванне (мечнік: збраяносец → майстар)
– Запазычанні: лац. бульба, гонар, цыбуля ← сяр.-в.-н. Z(w)ibolle ← caepulla, фэст ← festum; грэц. кмен, нафта, хаўтуры, крыніца, логіка; цюрк. курган ← kurkhané, туман, андарак ← a’ntéri, дурань ← duran, ёлуп, кайданы ← kajda, рахманы ← rahman, люлька ← перс. lula, торба ← torba, харч ← xardž (палонныя татары ў ВКЛ жылі пры Вітаўце, але цюркізмы м. б. занесены і цыганамі, якія цэлым паселішчам жылі ў Міры і нават мелі свайго караля); польск. (паланізмы) пан, скарб, гвалт, жарт, шлюб; герм. ланцуг ← Lehnzug, ліхтар; габр. хаўрус ← п. chawruse, пэйсы, гармідар, кагал (мала, бо яны карысталіся сваім жаргонам; 1388 – Вітаўт даў прывілеі); герм.+габр. гандаль ← Handel, кафля, фанабэрыя; літуанізмы пуня, свіран, дзірван, дойлід, жвір, твань.
3. Перыяду беларускай нацыі (19-20 ст.)
– 19 ст. і пачатак 20 ст. (дыялекты, польска-расійскі ўплыў)
– савецкі час (неалагізмы, калькі з рускай мовы і часта не вельмі ўдалыя (...), абрэвіятуры, адраджэнне старабеларускай лексікі – аксаміт, дыямент)
– сучасныя запазычанні Задачка 20. Запішыце беларускія амонімы наступным замежным словам.
a) Англійскія: glue, cost, map, hat, sens, sugar, turquoise, signature, amateur, round, orange, embassy, colour, lather, education.
Італійскія: poeta, resto, colore, creta, méta, gusto, sala, brutto, odore, cappello, gomma, oculare, profumo, fumare, febbre, naturalmente, insalata, zúcchero, articolo, telefonare, occhio, da Nikola, pugile, lamentarsi di, pantófole, dodici, tredici.
Нямецкія: Gurke, Absatz, Lehnzug, Licht, Spaziergang, Dach, Schwagier, Zucker.
Французскія: valise, perfume, signe, fauteille.
|
